cavdma Przetoka odbytu jest jedną z przyczyn nawracających dolegliwości proktologicznych. Objawy mogą na pewien czas ustępować, choć pod pozornie zagojoną skórą nadal pozostaje kanał przetoki. Przebieg przetoki w głębi tkanek i jej położenie względem zwieraczy mają duże znaczenie przy wyborze zabiegu.
Spis treści artykułu
Jak powstaje przetoka
Przetoka to nieprawidłowe połączenie kanału odbytu ze skórą w jego sąsiedztwie. Najczęściej rozwija się w związku z ropniem, czyli zbiornikiem ropy w tkankach. Zakażenie zaczyna się zwykle w jednym z drobnych gruczołów kanału odbytu. Po opróżnieniu ropnia u części osób pozostaje droga, którą wydzielina nadal przedostaje się na zewnątrz. To właśnie przetoka.
Osobnego podejścia wymagają przetoki związane z chorobą Leśniowskiego-Crohna. Podstawą postępowania jest wtedy leczenie farmakologiczne, a zabiegi chirurgiczne służą przede wszystkim opanowaniu zakażenia.
Chwilowa poprawa a wygojenie
Ujście przetoki na skórze może okresowo się zamykać. Wtedy sączenie ustaje, co łatwo uznać za koniec problemu. Jeśli jednak kanał nadal istnieje, wydzielina może ponownie gromadzić się w tkankach i doprowadzić do powstania kolejnego ropnia. Po jego opróżnieniu ból słabnie. W ten sposób przeplatają się okresy dolegliwości i pozornego wygojenia.
Opisz lekarzowi także dolegliwości, które już minęły, bo przy okresowym sączeniu ujście przetoki w dniu badania bywa trudne do odnalezienia. Powiedz również o utrzymującym się podrażnieniu skóry lub nawracającej wydzielinie.
Przy silnym bólu okolicy odbytu z gorączką lub dreszczami skontaktuj się z lekarzem jeszcze tego samego dnia. Przy obfitym lub nieustającym krwawieniu od razu wezwij pogotowie albo zgłoś się na SOR.
Co daje badanie i kiedy potrzebne jest obrazowanie
Konsultacja zaczyna się od rozmowy o dolegliwościach i wcześniejszym leczeniu. Następnie lekarz ogląda okolicę odbytu i, zależnie od sytuacji, przeprowadza badanie palcem przez odbyt, nazywane badaniem per rectum. Może też wykorzystać anoskop, czyli niewielki wziernik do obejrzenia kanału odbytu. Zakres badania dostosowuje do stanu pacjenta, w tym nasilenia bólu.
Przed zabiegiem trzeba ustalić, którędy biegnie przetoka i czy ma odgałęzienia. Szczególne znaczenie ma jej położenie względem zwieraczy, czyli mięśni uczestniczących w utrzymywaniu gazów i stolca. Sam niewielki otwór na skórze nie pokazuje tych zależności.
Do dokładniejszej oceny wykorzystuje się USG endoanalne, wykonywane sondą wprowadzaną do kanału odbytu, lub rezonans magnetyczny miednicy. Wytyczne Europejskiego Towarzystwa Koloproktologii (ESCP) zalecają rezonans przy podejrzeniu przetoki złożonej oraz wtedy, gdy wcześniejsze badania nie pozwalają dokładnie określić jej przebiegu. Nie każdy pacjent potrzebuje obu badań.
Dlaczego nie każdą przetokę leczy się tak samo
Przetoki powstałe po zakażeniu gruczołu odbytu rzadko goją się samoistnie. Wybór zabiegu zależy od anatomii przetoki i sprawności zwieraczy. Celem jest wygojenie zmiany przy możliwie małym ryzyku nietrzymania gazów lub stolca.
W części prostych przetok stosuje się fistulotomię. Polega ona na rozcięciu kanału i pozostawieniu go do wygojenia. Kwalifikując do zabiegu, chirurg ocenia, jak duża część zwieraczy zostałaby naruszona, i sprawdza ich funkcję przed operacją.
Gdy rozcięcie byłoby zbyt ryzykowne, rozważa się techniki oszczędzające zwieracze. Należy do nich metoda LIFT, w której podwiązuje się i przecina kanał przetoki w przestrzeni między zwieraczami. Inną możliwością jest zabieg z płatem przesuniętym, służącym do zamknięcia wewnętrznego ujścia przetoki własną tkanką pacjenta.
Także przy tych metodach trzeba brać pod uwagę ryzyko nawrotu oraz zaburzeń trzymania gazów lub stolca. Określenie „oszczędzające zwieracze” nie oznacza całkowitego braku powikłań.
Czasem leczenie wymaga kilku etapów. Luźny seton to pętla z chirurgicznej nici lub cienkiej gumki przeprowadzona przez przetokę. Umożliwia drenaż i pomaga opanować stan zapalny. Samo pozostawienie setonu nie oznacza jednak zamknięcia przetoki.
U wybranych pacjentów można rozważyć zamykanie przetoki laserem, z użyciem cienkiego światłowodu wprowadzonego do jej kanału. Wytyczne ESCP z 2024 roku dopuszczają rozważenie tej metody przy przetoce przechodzącej przez znaczną część zwieraczy.
Co przygotować przed konsultacją
Przetoką odbytu zajmuje się proktolog. Na wizytę zabierz dokumentację wcześniejszego leczenia okolicy odbytu i wyniki wykonanych badań. Przyda się również lista przyjmowanych leków oraz suplementów wraz z dawkami.
Dokumenty możesz ułożyć według dat, a obok zapisać krótko, po którym zabiegu nastąpiła poprawa i kiedy dolegliwości wróciły. Gdy leczenie trwało długo lub odbywało się w kilku miejscach, taka chronologia ułatwi przedstawienie jego przebiegu.
Powiedz lekarzowi o trudnościach z utrzymaniem gazów lub stolca, nawet jeśli pojawiły się wcześniej niż obecny problem. U kobiet znaczenie mają także przebyte porody i ewentualne urazy zwieraczy związane z porodem. Te informacje pomagają ocenić ryzyko planowanego zabiegu.
Przed operacją zapytaj, czy najbliższy zabieg ma doprowadzić do wygojenia przetoki, czy na razie zapewnić drenaż. Ustal też termin kontroli. O pielęgnację rany i czas zwolnienia z pracy zapytaj przed zabiegiem, bo zależą od rodzaju operacji.
Źródła:
https://www.nhs.uk/conditions/anal-fistula/
https://www.onlinezdrowie.pl/czym-zajmuje-sie-proktolog
https://www.mayoclinic.org/diseases-conditions/anal-fistula/diagnosis-treatment/drc-20537243
https://doi.org/10.1111/codi.16741
Artykuł sponsorowany
